Safety Specialist yanaşması maşın təhlükəsizliyini yalnız bir rele, bir təhlükəsiz PLC və ya imtahan sonunda alınan sənədlə müəyyən etmək əvəzinə, bütün həyat dövrü boyunca idarə olunan mühəndislik sahəsi kimi nəzərdən keçirir. Siemens-in cari SITRAIN proqramlarında TÜV ilə birgə keçirilən funksional təhlükəsizlik təlimləri və imtahanları risk qiymətləndirilməsi, təhlükəsizlik funksiyalarının tələbləri, EN ISO 13849-1 və IEC 62061 çərçivəsi, verifikasiya, validasiya, dəyişiklik və sənədləşdirmə mövzularını əhatə edir. Uğurla tamamlanan proqram şəxsi səriştəyə dair sübutdur; təkbaşına konkret maşının, layihənin və ya istifadə olunan Siemens məhsullarının təhlükəsiz olduğunu göstərmir. Təhlükəsiz nəticə səriştəli komanda ilə yanaşı, düzgün risk təhlilindən, uyğun komponent seçimindən, hesablamadan, tətbiqdən və sahədəki qəbul sınağından asılıdır.
TÜV sertifikatlı təhlükəsizlik mütəxəssisliyi nəyi ifadə edir?
Siemens-in rəsmi SITRAIN səhifələrində göstərilən proqram adları və şərtləri ölkəyə görə dəyişə bilər. Birləşmiş Krallıqdakı cari Machine Industry səhifəsində “Functional Safety for the Machine Industry Workshop & Certification” proqramı ST-NSST kodu ilə göstərilir. Niderlanddakı ətraflı proqramda isə imtahan sonunda verilən şəxsi TÜV sertifikatı TÜV SÜD və “Siemens Functional Safety Professional” çərçivəsində müəyyən edilir. Buna görə təklifdə və ya tərcümeyi-halda yalnız “TÜV-lü sistem” kimi qeyri-müəyyən ifadə işlədilməməli; şəxsin sertifikatının adı, əhatə dairəsi, sertifikatlaşdırma qurumu, nömrəsi və etibarlılıq şərtləri sənəddə yazıldığı formada təsdiqlənməlidir.
Təlimin mühüm dəyəri məhsuldan istifadədən əvvəl metodoloji bilik qazandırmasıdır. Siemens-in kurs təsvirləri qanunvericilik və standartlar, risk qiymətləndirilməsi, təhlükəsizlik tələblərinin spesifikasiyası, arxitekturalar, etibarlılıq parametrləri, proqram təminatı, verifikasiya və validasiya mövzularını birlikdə əhatə edir. Bunlar məhsul seçimi siyahısından daha genişdir. Mütəxəssis hazır sxemi köçürmək əvəzinə, təhlükəli hərəkətin necə yarandığını, hansı hadisədə hansı təhlükəsiz vəziyyətin tələb olunduğunu və layihənin bunu hansı sübutlarla təmin etdiyini araşdırır.
| Mərhələ | Mütəxəssisin əsas sualı | Gözlənilən layihə qeydi |
|---|---|---|
| Risk qiymətləndirilməsi | Kim, hansı təhlükəyə, hansı istifadə və yanlış istifadə zamanı məruz qala bilər? | Maşının sərhədləri, tapşırıqlar, təhlükələrin siyahısı, ilkin risk və riskin azaldılması qərarları |
| Tələb | Funksiya nə vaxt aktivləşəcək, təhlükəsiz vəziyyət nədir və hansı müddətdə yaranmalıdır? | Təhlükəsizlik tələblərinin spesifikasiyası, PLr və ya SIL hədəfi, reaksiya müddəti büdcəsi |
| Layihələndirmə | Sensordan icra mexanizminədək bütün zəncir hədəfə uyğundurmu? | Arxitektura, sxem, hesablama, cihaz variantları, nasazlıqlara reaksiyalar və proqram təminatının layihələndirilməsi |
| Verifikasiya | Layihə və hesablama yazılı tələbi ödəyirmi? | Müstəqil yoxlama, hesablama nəticələri, kodun yoxlanması və izlənəbilənlik matrisi |
| Validasiya | Real maşın nəzərdə tutulan bütün şəraitdə düzgün təhlükəsiz davranış göstərirmi? | FAT/SAT ssenariləri, ölçmələr, süni nasazlıq yaratma, kənarlaşma və bağlanma qeydləri |
Risk qiymətləndirilməsindən təhlükəsizlik funksiyasına
İş avadanlıq kataloqu ilə deyil, maşının sərhədlərinin müəyyən edilməsi ilə başlayır. Normal istehsal, sazlama, təmizləmə, nasazlığın aradan qaldırılması, texniki xidmət, enerjinin kəsilməsi və qabaqcadan görülə bilən yanlış istifadə ayrı-ayrılıqda nəzərdən keçirilir. Kəsilmə, sıxılma, əzilmə, hissələrin atılması, elektrik, təzyiq, temperatur və gözlənilməz hərəkət kimi təhlükələr müvafiq şəxsin məruzqalma forması ilə birlikdə qeydə alınır. Mahiyyətcə təhlükəsiz layihələndirmə və mexaniki qoruyucular prioritetdir. İdarəetmə sisteminə əsaslanan təhlükəsizlik funksiyası daha geniş riskin azaldılması planının bir hissəsidir; qoruyucunu və ya iş metodunu avtomatik əvəz etmir.
Hər funksiya üçün aydın cümlənin yazılması layihələndirməni gücləndirir: məsələn, “Qoruyucu qapı açıldıqda təhlükəli intiqal enerjisi göstərilən müddətdə kəsiləcək və qapı bağlandıqda avtomatik yenidən işə düşmə olmayacaq”. Sonra giriş cihazı, məntiq, təhlükəsiz rabitə, çıxış və güc elementi müəyyən edilir. EN ISO 13849-1 yanaşmasında tələb olunan performans səviyyəsi PLr; IEC 62061 yanaşmasında isə tələb olunan SIL hədəfi risk qiymətləndirilməsindən çıxarılır. Bu iki göstərici komponent üzərində göstərilən ən yüksək qiymətlə avtomatik əldə edilmir. Kateqoriya və ya arxitektura, təhlükəli nasazlıq ehtimalı, diaqnostik əhatə, ümumi səbəbli nasazlıqlar, iş dövrü və proqram təminatı tədbirləri bütün funksiya üçün qiymətləndirilir.
Reaksiya müddəti və dayanma məsafəsi niyə ayrıca sübut tələb edir?
Elektrik məntiqinin düzgün işləməsi təhlükəli hərəkətin vaxtında dayandığını təkbaşına sübut etmir. Sensorun aşkarlama müddəti, təhlükəsiz giriş və idarəetmə dövrü, şəbəkənin yenilənməsi, təhlükəsiz çıxış, kontaktorun və ya intiqalın davranışı və mexaniki yavaşıma ümumi reaksiya müddətini təşkil edir. İşıq pərdəsinin və ya sahə skanerinin yerləşdirilməsi zamanı ölçülmüş dayanma müddətindən və müvafiq standart yanaşmasından istifadə edilməlidir. Maşının yükü, sürət, əyləcin aşınması və ya məhsul resepti dəyişərsə, əvvəlki məsafə hesablaması yenidən qiymətləndirilir.
Kompakt funksiyalar üçün SIRIUS 3SK təhlükəsizlik releləri
SIRIUS 3SK ailəsi təcili dayandırma və qoruyucu qapının monitorinqi kimi maşın təhlükəsizliyi funksiyalarında sensor siqnallarını qiymətləndirmək və təhlükəsiz söndürməni idarə etmək üçün modul seçimlər təklif edir. Siemens-in cari məhsul səhifəsində 3SK1 ailəsi daha sadə tətbiqlər, proqram təminatı ilə parametrləşdirilə bilən 3SK2 ailəsi isə daha mürəkkəb tələblər üçün nəzərdə tutulur. 3SK2-nin təhlükəsiz çıxışlarının ayrı-ayrılıqda söndürülməsi, giriş/çıxış genişləndirmələri və diaqnostik məlumatların yuxarı səviyyəli idarəetmə sisteminə ötürülməsi kompakt maşınlarda naqilli çoxreleli quruluşa alternativ ola bilər.
Məhsul səhifəsindəki “SIL 3 və PL e-yə qədər” ifadəsi ailənin uyğun variant və arxitektura ilə çata bildiyi yuxarı tətbiq həddini göstərir. 3SK seçilərkən faktiki sifariş nömrəsi, giriş növü, çıxış texnologiyası, genişləndirmə bağlantısı, əks əlaqə monitorinqi, sıfırlama davranışı, qidalanma və ətraf mühit şəraiti məhsul sənədlərindən yoxlanılmalıdır. Kontaktorların kontaktlarının yapışması barədə əks əlaqə, qısaqapanma və kanallararası qapanma diaqnostikası, kabel marşrutu və ümumi səbəbli nasazlıqlara qarşı tədbirlər funksiya hesablamasına daxil edilir. Standart PLC-yə göndərilən vəziyyət biti diaqnostika üçündür; uyğun təhlükəsiz arxitektura qurulmadıqca bu bit təhlükəsizlik idarəetməsi sayılmır.
Proqramlaşdırıla bilən və miqyaslana bilən təhlükəsizlik: SIMATIC F-CPU
Funksiyaların sayı, hüceyrələrarası təhlükəsiz məlumat mübadiləsi və ya diaqnostika tələbi artdıqda fail-safe SIMATIC kontrollerləri nəzərdən keçirilə bilər. Siemens-in cari SIMATIC Controller Selection Guide səhifəsi kontroller portfelindəki fail-safe seçimlərini seçim meyarı kimi göstərir. S7-1500 F-CPU sənədləri standart və təhlükəsizlik proqramlarının eyni CPU üzərində icra oluna bildiyini, fail-safe rabitənin və paylanmış strukturların dəstəkləndiyini izah edir. Bunun layihə üçün faydası standart avtomatlaşdırmanı və təhlükəsizlik mühəndisliyini ortaq alətlər zəncirində görünən etməkdir; təhlükəsizlik proqramı yenə də ayrıca səlahiyyət, imza, kompilyasiya məlumatları və qəbul prosesi ilə idarə olunmalıdır.
CPU performansı yalnız proqram sətirlərinin sayına görə seçilmir. Təhlükəsiz dövr müddəti, ümumi F-I/O sayı, PROFIsafe bağlantıları, hərəkət və ya texnoloji tapşırıqlar, şəbəkə topologiyası, yaddaş, ehtiyat hissə standartı və gələcək genişlənmə birlikdə nəzərə alınır. Təhlükəsiz proqram blokları aydın funksiyalara bölünməli; sıfırlama, yenidən inteqrasiya, keçid rejimi, texniki xidmət icazəsi və yenidən işə salma şərtləri aydın olmalıdır. Proqram təminatı dəyişdirildikdə yalnız dəyişən pillə sınaqdan keçirilmir; dəyişikliklərin təsir təhlili ilə müvafiq funksiyaların reqressiya sınağı müəyyən edilir.
Paylanmış siqnal səviyyəsi: SIMATIC ET 200SP fail-safe I/O
Təhlükəsizlik sensorlarının siqnallarını uzun kabellərlə mərkəzi idarəetmə şkafına ötürmək əvəzinə, sahənin və ya hüceyrənin yaxınlığında paylanmış I/O yerləşdirmək kabelləşdirməni və diaqnostikanı sadələşdirə bilər. Siemens-in cari ET 200SP səhifəsi standart, analoq, texnoloji və fail-safe I/O modullarının eyni stansiya ailəsində mövcud ola bildiyini; sistem təlimatı isə F-CPU ilə fail-safe modullar arasında təhlükəsizlik rabitəsinin PROFIsafe vasitəsilə qurulduğunu izah edir. Standart və F modullarının eyni stansiyada yerləşə bilməsi hər kanalın təhlükəsizlik xüsusiyyətini dəyişmir: təhlükəsiz sensor yalnız düzgün F girişinə, təhlükəsiz çıxış isə uyğun F çıxışına və yoxlanılmış dövrəyə qoşulmalıdır.
Paylanmış arxitekturada şəbəkə kəsilməsi, modulun çıxarılması, kanal xətası və enerjinin bərpası sınaq planına daxil edilir. F parametr ünvanının, cihaz adının və aparat konfiqurasiyasının dəyişdirilməsi nəzarət altında aparılan təhlükəsizlik dəyişikliyidir. Gərginlik altında dəyişdirmə və ya avtomatik yenidən parametrləşdirmə kimi istismar rahatlıqları funksional sınağı aradan qaldırmır. Dəyişdirmədən sonra düzgün modul, düzgün kanal uyğunlaşdırılması, düzgün F parametri və son kommutasiya elementinin reaksiyası təsdiqlənir.
Verifikasiya ilə validasiyanı qarışdırmamaq
Verifikasiya həllin yazılı tələblərə və layihələndirmə qaydalarına uyğun qurulub-qurulmadığını yoxlayır. Sxemin yoxlanması, etibarlılıq hesablaması, cihazın uyğunluq sənədləri, proqramın yoxlanması, vaxt hesablaması və izlənəbilənlik bu mərhələyə daxildir. Validasiya isə tamamlanmış maşının nəzərdə tutulan istifadədə həqiqətən düzgün davranıb-davranmadığını sınaqdan keçirir. Hər bir təcili dayandırma, qapı, ikiəlli idarəetmə, işıq pərdəsi, təhlükəsiz sürət və ya fırlanma momentinin kəsilməsi funksiyası fiziki olaraq aktivləşdirilir; çıxış və təhlükəli hərəkət müşahidə edilir. Bir kanalın nasazlığı, kanallararası qapanma, kontaktor kontaktlarının yapışması, şəbəkə bağlantısının itməsi və enerjinin bərpası kimi nəzərdə tutulan nasazlıqlar mümkün və təhlükəsiz üsullarla yaradılır.
Müstəqil baxış xüsusilə yüksək riskli və ya mürəkkəb funksiyalarda vacibdir. Layihəçinin öz yoxlaması faydalı olsa da, qəbul məsuliyyəti layihə təşkilatında səlahiyyət və müstəqillik dərəcəsi ilə müəyyən edilməlidir. TÜV sertifikatlı mütəxəssisin olması yoxlamanın keyfiyyətini dəstəkləyə bilər; lakin sübut şəxsin titulundan deyil, qeydə alınmış sınaq nəticələrindən yaranır. Ölçmə cihazının kalibrlənməsi, sınaq şərtləri, qəbul meyarı, faktiki qiymət, uyğunsuzluq və düzəliş eyni protokolda saxlanılmalıdır.
Satınalma və layihəyə başlama üçün seçim siyahısı
- Maşının sərhədləri, istifadəçi tapşırıqları, texniki xidmət ssenariləri və qabaqcadan görülə bilən yanlış istifadə müəyyən edilibmi?
- Hər təhlükəsizlik funksiyasının təhlükəsiz vəziyyəti, PLr/SIL hədəfi və maksimum reaksiya müddəti yazılı şəkildə müəyyən edilibmi?
- Seçilmiş SIRIUS 3SK, SIMATIC F-CPU və ya ET 200SP F-I/O sifariş variantı cari sənədlərlə yoxlanılıbmı?
- Sensor, məntiq, şəbəkə, çıxış və mexaniki dayanma daxil olmaqla bütün zəncirin hesablaması aparılıbmı?
- Sıfırlama və yenidən işə salma mövqeyi, görmə sahəsi, giriş imkanı və gözlənilməz hərəkət riski nəzərdən keçirilibmi?
- Standart məlumatlar və təhlükəsiz məlumatlar diaqnostika ekranında və PLC etiketlərində aydın şəkildə ayrılıbmı?
- Proqram təminatına giriş səlahiyyəti, versiyalaşdırma, imza, ehtiyat nüsxələmə və dəyişikliklərin təsiri proseduru müəyyən edilibmi?
- FAT, SAT, dayanma müddətinin ölçülməsi, süni nasazlıq yaratma və dövri yoxlama sınağı planlaşdırılıbmı?
- Mütəxəssis sertifikatının adı, əhatə dairəsi, sertifikatlaşdırma qurumu və cari etibarlılığı sənəd əsasında yoxlanılıbmı?
İstismar dövründə mütəxəssis səriştəsi necə qorunur?
Təhlükəsizlik layihəsi qəbul aktı ilə bitmir. Qoruyucuların deaktiv edilməsi, nasaz sensorun körpülənməsi, daha sürətli resept, yeni robotun giriş imkanı və ya fərqli yük kimi dəyişikliklər ilkin risk fərziyyəsini poza bilər. Texniki xidmət komandasına nasazlığı aradan qaldırmaq üçün yalnız diaqnostika kodu deyil, təhlükəsiz müdaxilə üsulu və sınaq yoxlama siyahısı verilməlidir. Dövri sınaq intervalı komponentin təlimatı, etibarlılıq hesablaması, istifadə tezliyi və müəssisə proseduru əsasında müəyyən edilir. Qeydlərdə uğursuz sınaqlar və ya təkrarlanan yan keçmələr müşahidə olunarsa, yalnız cihazı dəyişdirmək əvəzinə risk qiymətləndirilməsi və istifadəyə yararlılıq baxımından layihələndirmə yenidən nəzərdən keçirilir.
Səriştə də yaşayan bir sistemdir. Standartların yenilənmələri, proqram təminatı və cihaz versiyaları, yeni təhdidlər və təşkilati rollar izlənilməlidir. Sertifikatın qüvvədəolma müddəti və ya yenilənmə şərti varsa, sertifikatlaşdırma qurumunun aktual qaydaları əsas götürülür. Layihədə tapşırıq verilmiş şəxsin təhsili qədər oxşar tətbiqlərdə təcrübəsi, məhsul biliyi və gördüyü işin hüdudlarını bilməsi də vacibdir. Beləliklə, “sertifikatlı mütəxəssis” ifadəsi marketinq etiketindən çıxaraq qərarların əsaslandırılmasını və maşının faktiki davranışını izlənilə bilən sübutlarla idarə edən iş üsuluna çevrilir.
Siemens Solution Partner proqramı da tərəfdaşların müəyyən texnologiya sahələrindəki ixtisaslaşmasını təlim və sertifikatlaşdırma yanaşması ilə görünən edir. Lakin şirkət səviyyəsində tərəfdaş və ya ixtisaslaşma qeydiyyatı ilə layihəni faktiki olaraq hazırlayan şəxsin TÜV sertifikatı eyni sübut deyil. Satınalma zamanı aktual tərəfdaş qeydiyyatı Siemens-in rəsmi tərəfdaş kanalı vasitəsilə, təyin olunmuş şəxsin sertifikatı isə sənədin əhatə dairəsi və qüvvədəolma məlumatları əsasında ayrıca yoxlanılmalıdır.
