MES MOM sistemləri və IoT sahəsində rolu

İstehsal proseslərində səmərəlilik və rəqabət üstünlüyü üçün kritik texnologiyalar! MES MOM sistemləri və IoT sahəsində rolu

Bu məqaləmizdə, MES MOM sistemlərinin, xüsusilə də IoT-nin sənaye proseslərinə təsirini araşdıracağıq. Sənaye 4.0 və rəqəmsal transformasiya dövründə istehsal müəssisələrinin səmərəliliyini artırmaq və rəqabət üstünlüyü təmin etmək üçün bu texnologiyaların necə birləşdiyini və birlikdə necə işlədiyini nəzərdən keçirəcəyik.

Müasir sənaye istehsal proseslərini optimallaşdırmaq və səmərəliliyi artırmaq üçün daim yeni texnologiyalara yönəlməyi tələb edir. Bu baxımdan, İstehsalın icrası sistemləri (MES) və İstehsal əməliyyatlarının idarə edilməsi (MOM) sistemləri ilə Əşyaların interneti (IoT) kimi innovativ texnologiyalar sənaye fəaliyyətində inqilabi dəyişikliklər yaradır.

MES nədir?

MES ingiliscə "Manufacturing Execution System" ifadəsinin qısaltmasıdır. Azərbaycan dilində "İstehsalın icrası sistemi" deməkdir. MES istehsal proseslərini idarə etmək, izləmək və optimallaşdırmaq üçün istifadə olunan informasiya sistemidir. İstehsalda həyata keçirilən əməliyyatları planlaşdırır, izləyir, idarə edir və onlar haqqında hesabatlar hazırlayır. Bu sistem istehsal səmərəliliyini artırmaq, keyfiyyəti təmin etmək, xərcləri azaltmaq və müştəri məmnuniyyətini artırmaq kimi məqsədlərlə istifadə olunur.

MOM nədir?

MOM ingiliscə "Manufacturing Operations Management" ifadəsinin qısaltmasıdır. Azərbaycan dilində "İstehsal əməliyyatlarının idarə edilməsi" deməkdir. MOM müəssisənin istehsal əməliyyatlarının planlaşdırılması, idarə edilməsi, izlənməsi və optimallaşdırılması prosesini əhatə edən idarəetmə yanaşması və sistemidir. Bu sistem istehsal proseslərinin effektiv şəkildə həyata keçirilməsini təmin edərək səmərəliliyi artırmağı, tullantıları azaltmağı və məhsulun keyfiyyətini yaxşılaşdırmağı hədəfləyir.

MES və MOM arasındakı əlaqə

MES (İstehsalın icrası sistemi) və MOM (İstehsal əməliyyatlarının idarə edilməsi) arasında sıx əlaqə var. Çünki hər ikisi istehsal əməliyyatlarını idarə etmək və optimallaşdırmaq üçün istifadə olunan sistemlərdir.

MOM adətən daha geniş çərçivədə nəzərdən keçirilir və istehsal proseslərinin bütün aspektlərini əhatə edir. İstehsalın planlaşdırılması, istehsal cədvəllərinin hazırlanması, izləmə, keyfiyyətin idarə edilməsi, ehtiyatların idarə edilməsi kimi fəaliyyətlər MOM çərçivəsində qiymətləndirilir.

MES isə bu proseslərin bir alt çoxluğunu təşkil edir. Daha konkret olaraq, istehsal məlumatlarının real vaxt rejimində izlənməsi, iş tapşırıqlarının idarə edilməsi, materialların və işçi qüvvəsinin idarə edilməsi kimi əməliyyat səviyyəli fəaliyyətləri əhatə edir. MES istehsaldakı fiziki əməliyyatları idarə etmək və bu əməliyyatları planlaşdırma mərhələsindən icra mərhələsinə qədər izləmək üçün istifadə olunur.

Buna görə də MES adətən MOM-un bir hissəsi hesab olunur və MOM-un daha geniş əhatə dairəsinə daxil olan prosesləri dəstəkləmək üçün istifadə edilir. MES MOM-un alt komponenti kimi fəaliyyət göstərir və istehsal əməliyyatlarının daha konkret aspektlərini əhatə edir.

MES MOM sistemləri və IoT sahəsində rolu

MES və MOM sistemləri IoT (Əşyaların interneti) baxımından mühüm hesab olunur. Çünki IoT fiziki cihazların internet vasitəsilə bir-biri ilə əlaqə qurmasını təmin edən texnologiya olaraq sənaye proseslərini daha ağıllı edir. MES və MOM sistemlərinin IoT baxımından əhəmiyyətli olduğu bəzi məqamlar bunlardır:

• Məlumatların toplanması və təhlili: IoT cihazları istehsal proseslərindən böyük həcmdə məlumat toplayır. MES və MOM sistemləri bu məlumatları toplayır, təhlil edir və mənalı informasiyaya çevirir. Beləliklə, istehsal əməliyyatlarının real vaxt rejimində izlənməsi və təhlili mümkün olur.
  
  
• Ağıllı qərarvermə qabiliyyəti: MES və MOM sistemləri istehsalda real vaxt rejimində məlumat axınından istifadə edərək ağıllı qərarların qəbul edilməsini təmin edir. Məsələn, istehsal xəttində nasazlıq yarandıqda sistem avtomatik olaraq müvafiq işçiləri xəbərdar edə və ya alternativ istehsal planları hazırlaya bilər.
  
  
• Avtomatlaşdırma və optimallaşdırma: MES və MOM sistemləri istehsal proseslərinin avtomatlaşdırılmasını və optimallaşdırılmasını təmin edir. Məsələn, IoT sensorları vasitəsilə istehsal maşınlarının iş göstəricilərini izləyərək enerji səmərəliliyini artıra və ya tullantıları azalda bilərlər.
  
  
• Uzaqdan izləmə və idarəetmə: MES və MOM sistemləri istehsal müəssisələrini uzaqdan izləmək və idarə etmək imkanı yaradır. Beləliklə, istehsal əməliyyatları istənilən yerdən idarə oluna və əməliyyat səmərəliliyi artırıla bilər.

MES və MOM sistemləri

Nəticə etibarilə, MES və MOM sistemləri istehsal proseslərini daha səmərəli, çevik və rəqabətqabiliyyətli edərək sənaye müəssisələrinin rəqabət üstünlüyünü artırır. Bu sistemlər sayəsində istehsal əməliyyatları daha sürətli, daha etibarlı və daha dayanıqlı şəkildə idarə oluna bilər.