Təhlükəli maddələrdən və ya kimyəvi maddələrdən istifadə edən, onları istehsal edən və ya saxlayan müəssisələrin lazımi qaydada idarə olunması həyati əhəmiyyət daşıyır. Bu müəssisələrin istifadə etdiyi təhlükəli maddələrin və ya enerjinin böyük bir hadisəyə səbəb ola biləcək struktur nasazlıqlarının və ya dayanıqlıq itkisinin qarşısı alınmalıdır. Bu isə yalnız proses təhlükəsizliyinin idarə edilməsi ilə mümkündür.
Proses təhlükəsizliyinin idarə edilməsi termini təhlükəsiz iş sahələri yaratmaq və təhlükəli kimyəvi maddələrlə bağlı “toksik, reaktiv və ya alışan maye və qazların gözlənilməz sızmalarının” qarşısını almaq məqsədilə müəssisələrdən təhlükəli kimyəvi maddələri lazımi qaydada idarə etməyi tələb edən normativ sənədlə ortaya çıxmışdır. Proses təhlükəsizliyinin idarə edilməsi sistemləri adətən texnoloji platformalardan, xüsusi prosedurlardan və idarəetmə çərçivələrindən ibarət olur.
Proses təhlükəsizliyi termini əməyin mühafizəsi anlayışını da yada salır. Lakin əməyin mühafizəsində yalnız insanın psixoloji və ya fiziki zərər görməsi ilə bağlı məsələlərə diqqət yetirildiyi halda, proses təhlükəsizliyində məqsəd prosesin dayanmasını, prosesi təşkil edən bütün avadanlığın bütövlüyünün pozulmasını, zədələnmələri və itkiləri minimuma endirmək, daha yaxşısı isə onların qarşısını almaqdır. Bununla da fəlakətə səbəb ola biləcək proses qəzalarının qarşısını almaq, qonşu müəssisələri və yaşayış məntəqələrini qorumaq hədəflənir.
Proses təhlükəsizliyi anlayışını bir qədər də açıqlamaq və təhlükənin miqyasını göstərmək üçün bəzi proses qəzalarını xatırlamaq faydalıdır. Bunlardan biri 3 dekabr 1984 tarixində baş vermiş Bhopal qaz faciəsidir. Bu hadisədə 150 min insan zəhərlənmiş və 20 min insan həyatını itirmişdir. 26 aprel 1986 tarixində Çernobılda baş vermiş fəlakət birbaşa və ya dolayı yolla 200 min insanın ölümünə səbəb olmuşdur və həmin ərazi hələ də istifadəyə yararsızdır. 20 aprel 2010 tarixində Meksika körfəzində baş vermiş Deepwater Horizon neft sızması tarixdəki ən böyük neft sızması kimi tanınır. Hadisədə 11 nəfər ölmüş, 17 nəfər yaralanmış və təxminən 4.9 milyon barel neft sızmışdır. Təəssüf ki, nümunələrin sayını artırmaq olar.
Proseslərinizi təhlükələrdən qorumaq üçün görülməli işlərdən biri təhlükə və istismar qabiliyyətinin təhlilidir. Təhlükə və istismar qabiliyyətinin təhlili HAZOP kimi də tanınır və HAZOP ingiliscə “Hazard and Operability Analysis” termininin qısaltmasıdır. Təhlükə və istismar qabiliyyətinin təhlili (HAZOP) sistemdəki prosesləri və bu proseslərin təhlükələrini müəyyənləşdirmək üçün istifadə olunan texnikadır və yüksək dərəcədə sistemli bir prosesdir. Nəzəri olaraq sadə bir proses kimi görünsə də, izlənilən addımlar çox diqqətlə nəzərdən keçirilməlidir. Bu təhlildə proses təhlükələrini müəyyənləşdirmək üçün istiqamətləndirici sözlərdən və proses parametrlərindən istifadə olunur. Təhlil komanda rəhbərinin başçılığı ilə mühəndislik, kimya, əməyin mühafizəsi və texniki xidmət kimi müxtəlif sahələrdə təcrübəsi olan şəxslərdən ibarət komanda tərəfindən aparılır. Axın, təzyiq, reaksiya, özlülük və korroziya kimi proses dəyişənlərinin “yox”, “az”, “əks”, “qismən” kimi istiqamətləndirici sözlərlə birləşdirilməsi nəticəsində layihələndirmə məqsədindən kənaraçıxmaların müəyyənləşdirilməsi HAZOP təhlilinin əsasını təşkil edir. Sənaye müəssisəsində illik istehsal və ya tullantı miqdarı kimi parametrlər əsas layihələndirmə məqsədləri hesab olunduğu halda, ikinci dərəcəli məqsəd sistemin mümkün qədər təhlükəsiz şəkildə istismar edilməsi olacaqdır. Oskon Otomasyon sizin üçün təhlükə və istismar qabiliyyətinin təhlilini (HAZOP) apararaq müəssisənizi proses təhlükələrindən qorumağınıza kömək edə bilər.
Proses təhlükəsizliyinin tənzimlənməsində mühüm rol oynayan sertifikatlar da mövcuddur. Bunlardan biri ATEX-dir. ATEX fransız dilindəki “ATmosphéres EXplosives” sözlərinin ilk hecalarının birləşməsindən yaranmışdır. ATEX ümumilikdə partlayış riskinə səbəb ola biləcək alışan qazların və ya hava ilə qarışan alışan tozların mövcudluğu nəticəsində iş yerində yaranan partlayış təhlükəli mühit riskini ifadə edir. ATEX sertifikatı avadanlığın potensial partlayış təhlükəli mühitdə işləməyə uyğun olub-olmadığını müəyyənləşdirməklə iş yerində təhlükəsizliyin təmin edilməsi üçün zəruridir. Sertifikatlaşdırmaya adətən sertifikatlaşdırma prosesinin bir hissəsi kimi sınaqlar aparan müstəqil üçüncü tərəf təşkilatı cəlb olunur. Bununla belə, şirkətlər texniki çertyojlar və istifadə təlimatları kimi sənədlər əsasında müəyyən kiçik avadanlıqları özləri təsdiqləyə bilərlər. Sertifikatlaşdırılmış avadanlığa uyğunluğu göstərmək üçün “CE” nişanı və ATEX direktivi çərçivəsində rəsmi sertifikatlaşdırmanı göstərmək üçün əlavə “Ex” nişanı vurulur. Oskon Otomasyon sertifikatlaşdırma prosesində sizə dəstək göstərərək həm iş yerinizdə təhlükəsizliyi təmin etməyinizə, həm də ATEX sertifikatı əldə etməyinizə kömək edir.
Proses təhlükəsizliyinin idarə edilməsi mürəkkəb bir prosesdir və idarəetmə həlləri ilə yanaşı texnologiyanı da əhatə edən çoxşaxəli yanaşma ilə həyata keçirilməlidir. Bu texnoloji yanaşmalardan biri prosesə nəzarət tətbiqlərində və proses parametrlərinin gələcək qiymətlərinin proqnozlaşdırılmasında istifadə üçün hazırlanmış qara qutu modelləşdirmə üsuludur. Fiziki modelləşdirmə adətən çox vaxt tələb etdiyindən, ümumi proses haqqında təsəvvür əldə etmək üçün qara qutu modelləşdirmə tez-tez üstünlük verilən geniş yayılmış üsuldur.
Oskon Otomasyon proses təhlükəsizliyi ilə bağlı bütün proseslərinizdə və sertifikatlaşdırma işlərinizdə peşəkar məsləhətçiləri ilə sizə dəstək göstərəcək.
