İnsan amili baxımından müasir fabrik mühitləri getdikcə daha az insanın olduğu məkanlara çevrilir. Əvvəllər ən məhsuldar fabriklər işçilərlə dolu olsa da, bu gün onların əksəriyyətində robotlar və digər maşınlar üstünlük təşkil edir. Bu da fabriklərdə avtomatlaşdırmanın nəticəsidir.
Bəs fabrik avtomatlaşdırması nədir? Fabrik avtomatlaşdırması istehsal müəssisəsində insan əməyinə əsaslanan əl ilə icra olunan proseslərin texnologiyaya əsaslanan proseslərlə əvəz olunduğu rəqəmsal transformasiya kateqoriyasıdır. Proseslərin avtomatlaşdırıldığı hallarda müəssisələr digər əlavə dəyər yaradan fəaliyyətlərə diqqət yetirmək üçün işçi qüvvəsini ya azaldır, ya da yenidən bölüşdürür.
Fabrik avtomatlaşdırması geniş bir diapazonu əhatə edir: istehsal xəttində əl ilə icra olunan tək bir prosesin təkmilləşdirilməsindən insan müdaxiləsinin demək olar ki, tamamilə aradan qaldırıldığı tammiqyaslı “qaranlıq fabrik” transformasiyasının həyata keçirilməsinə qədər. Avtomatlaşdırmanın mərhələləri bunlardır:
1. Prosesin qismən avtomatlaşdırılması
İşçinin cavabdeh olduğu fabrik prosesinə avtomatlaşdırma elementi daxil edilir. Sadə, təkrarlanan tapşırıqlar avtomatlaşdırılır, lakin iş stansiyasından çıxan məhsulların keyfiyyət təminatı standartlarına uyğunluğunun təmin edilməsi kimi yekun nəticəyə görə məsuliyyət insan operatorun üzərində qalır.
2. Ayrı-ayrı avtomatik maşınlar
Müəyyən, təkrarlanan tapşırığı yerinə yetirmək üçün layihələndirilmiş maşınlar avtomatlaşdırma prosesini növbəti səviyyəyə daşıyır. Bu tapşırıqlara kəsmə, qaynaq, qablaşdırma kimi robotlaşdırılmış əməliyyatlar və hətta kompüter görməsindən istifadə etməklə qüsurların aşkarlanması daxil ola bilər.
3. Avtomatik istehsal xətləri
Hər biri müəyyən tapşırığı yerinə yetirən və adətən konveyer sistemi vasitəsilə bir-birinə birləşdirilən avtomatik maşınların birgə istifadəsi istehsalat sahəsində insan iştirakına ehtiyacı daha da azaldır. Avtomatik istehsal xətti mövcud olduqda işçi qüvvəsinin rolu istehsal prosesini birbaşa həyata keçirməkdən avadanlığa nəzarət, monitorinq və texniki xidmətə yönəlir.
4. Tam avtomatik/başdan sona avtomatlaşdırma
Avtomatlaşdırma spektrinin ən son nöqtəsində tam avtomatik quruluşun istehsalın heç bir insan müdaxiləsi və ya nəzarəti olmadan həftənin yeddi günü, gündə 24 saat davam etməsinə imkan verdiyi “işıqların söndürüldüyü” və ya qaranlıq istehsal mühiti yer alır.
Bu fərqli üsullardan hansını seçməlisiniz və ya müəssisənizdə fabrik avtomatlaşdırmasına necə yanaşmalısınız?
Fabrik avtomatlaşdırması bir çox üstünlüklər gətirməklə yanaşı, böyük xərclər də tələb edir. Buna görə avtomatlaşdırmaya başlamazdan əvvəl aşağıdakı elementləri əhatə edən əsaslandırılmış strategiyanın hazırlandığına əmin olmaq lazımdır:
- Hədəflərinizi anlayın
Avtomatlaşdırma layihəsinin investisiya gəlirliliyi onun fabrik daxilində necə tətbiq olunmasından asılı olaraq dəyişir, çünki bəzi sistemlərin avtomatlaşdırılması digərlərinə nisbətən daha yüksək və daha sürətli investisiya gəliri təmin edir. Buna görə fabrikdə ilk növbədə hansı proseslərin avtomatlaşdırılmalı olduğunu müəyyən etmək həyati əhəmiyyət daşıyır. Avtomatlaşdırma variantlarını qiymətləndirərkən xüsusi ehtiyaclarınızı nəzərə alaraq ayrı-ayrı avtomatik maşınların tətbiqi kimi hansı kiçik addımların ən yaxşı investisiya gəlirliliyini təmin edəcəyini müəyyənləşdirin.
- Bütün maraqlı tərəflərin razılığını təmin edin
Avtomatlaşdırma planının ilkin layihəsi hazırlandıqdan sonra təşəbbüsün təşkilatın bütün maraqlı tərəfləri tərəfindən qəbul edilməsi vacibdir. Avtomatlaşdırma strategiyasını dəstəkləyən dəlillər bütün tərəflər üçün aydın olmalıdır: layihənin kapital xərclərindən narahat olan idarə heyətini sonrakı mərhələlərdə məhsuldarlıq artımının və bununla da mənfəətliliyin aydın görünməsi inandıra bilər. Eynilə, işçi qüvvəsi avtomatlaşdırmanın iş yerlərinin itirilməsinə səbəb olacağından narahat ola bilər. Lakin effektiv strategiya əslində əməyin mühafizəsi və təhlükəsizlik baxımından daha yaxşı nəticələrə, eləcə də işçilərin əmək tutumlu işlərdən yeni avtomatlaşdırılmış proseslərə nəzarətə yönələn daha qənaətbəxş rollara keçməsi üçün bacarıqlarını inkişaf etdirmək imkanlarına gətirib çıxara bilər.
- Alətləri və texnologiyanı qiymətləndirin
Tələb olunan avtomatlaşdırma nəticələrinə nail olmaq üçün mövcud alətləri və texnologiyanı hərtərəfli qiymətləndirməyə vaxt ayırın. Təşkilatlar çatmaq istədikləri hədəfə gedən yolu həddindən artıq detallandıra və mürəkkəbləşdirə, bu prosesdə isə lazım olduğundan xeyli çox vəsait xərcləyə bilərlər. Düzgün tarazlığı qurmaq üçün əvvəlcə mövcud istehsal sistemlərini dərindən anlamaq lazımdır.
- Məhsuldarlığa təsiri ölçün
Avtomatlaşdırma təşəbbüslərinin potensialını reallaşdırmasını təmin etmək üçün təşkilatınızın etdiyi dəyişikliklərin təsirini ölçən alətlərə investisiya qoyun. Rəqəmsal transformasiyanızın investisiya gəlirliliyi barədə tam təsəvvür əldə etmək üçün zaman ərzində məhsuldarlıq artımını ölçmək vacibdir.
Təmin etdiyi məhsuldarlıq və keyfiyyət üstünlükləri nəzərə alındıqda istehsalın bütün sahələrində fabrik avtomatlaşdırması qaçılmazdır. Lakin hər bir təkamül prosesi kimi, onun da effektiv həyata keçirilməsi üçün planlaşdırma lazımdır.
